Jak uruchomić nowy ekspres automatyczny: 10 kroków przed pierwszą kawą
Nowy ekspres automatyczny uruchamia się w dziesięciu krokach, które zajmują 15–20 minut: zdjąć blokady transportowe, zmierzyć i wpisać twardość wody, zamontować i aktywować filtr, napełnić obwód i przepłukać, wsypać porcję odpowiedniego ziarna, zrobić i wylać dwie–trzy pierwsze kawy, ustawić punkt startowy mocy, temperatury i objętości, przepłukać system mleczny, wyłączyć tryb oszczędny na pierwszy tydzień i zostawić młynek w spokoju na 8–10 kaw. Kolejność ma znaczenie: twardość wody przed pierwszym litrem, ziarno przed pierwszym mieleniem, młynek na końcu.
Ten poradnik dotyczy każdej marki, DeLonghi, Philips, Siemens, Jury, Melitty, Nivony, bo kroki są te same, różnią się tylko menu i nazwy. Ustawienia konkretnych modeli opisujemy osobno: DeLonghi, Philips, Siemens i Jura. Jeśli ekspres jest już uruchomiony i chodzi o codzienną obsługę, zacznij od czyszczenia ekspresu.
Wskazówka: Zanim wyrzucisz pudełko, wyjmij z niego wszystko: pasek do badania twardości wody, filtr, miarkę do kawy mielonej, szczoteczkę i tabletkę czyszczącą często leżą w osobnej kieszeni styropianu i lądują w śmieciach razem z opakowaniem. Pudełko zachowaj na 14 dni, serwis i zwrot wymagają oryginalnego opakowania.
Krok 1: Rozpakowanie: blokady transportowe i zaparzacz
Ekspres po wyjęciu z pudełka ma folie i taśmy nie tylko na obudowie, ale też wewnątrz: na drzwiczkach serwisowych, pod tacką ociekową, w pojemniku na fusy i na pokrywie zbiornika na ziarno, a zaparzacz bywa przewożony niezablokowany lub wyjęty i owinięty osobno. Aby rozpakować ekspres, należy zdjąć wszystkie folie (także z ekranu i panelu dotykowego, bo folia blokuje dotyk), otworzyć drzwiczki serwisowe, sprawdzić, czy zaparzacz siedzi na prowadnicach i jest zablokowany (usłyszysz kliknięcie, dźwignia w pozycji „zamknięte”), wyjąć i włożyć tackę i pojemnik na fusy oraz upewnić się, że pojemnik na wodę wchodzi do końca, niedociśnięty zbiornik to najczęstsza przyczyna komunikatu „napełnij zbiornik” przy pełnym zbiorniku.
Ekspres, który jechał w mrozie, powinien postać w kuchni 2–3 godziny przed włączeniem: skroplona para w elektronice i na termobloku to sposób na zwarcie w pierwszej minucie. W grudniu i styczniu, kiedy ekspresy przychodzą kurierem, ta zasada jest ważniejsza niż wszystkie następne kroki.
Krok 2: Twardość wody: najważniejsze 2 minuty
Twardość wody ustawia się przed pierwszą kawą, bo ekspres liczy według niej litry do komunikatu o odkamienianiu: fabryczne ustawienie to zwykle poziom 3 lub 4 z 4, czyli twarda woda, przy miękkiej wodzie z kranu ekspres każe odkamieniać dwa razy za często, przy bardzo twardej i bez filtra o połowę za rzadko, a kamień w termobloku jest najczęstszą przyczyną awarii po gwarancji. Aby zmierzyć twardość wody, należy zanurzyć pasek testowy z zestawu na sekundę w szklance wody z kranu, odczekać minutę i policzyć pola, które zmieniły kolor, liczba pól to poziom twardości, który wpisuje się w menu (Twardość wody / Water hardness / Härte).
| Pola na pasku | Twardość | °dH | Poziom w ekspresie | Odkamienianie bez filtra (przy 4 kawach dziennie) |
|---|---|---|---|---|
| 0–1 | bardzo miękka | < 4 | 1 | co 4–6 miesięcy |
| 2 | miękka / średnia | 4–8 | 2 | co 2–3 miesiące |
| 3 | twarda | 8–14 | 3 | co 5–8 tygodni |
| 4 | bardzo twarda | > 14 | 4 | co 3–5 tygodni |
Jeśli paska nie ma, twardość wody podaje strona lokalnych wodociągów (szukaj „twardość wody” i nazwy miasta), w większości polskich miast to 8–16 °dH, czyli poziom 3–4. Woda butelkowana ma mineralizację na etykiecie; którą wybrać i jak przeliczyć na twardość, pokazujemy w jakiej wodzie butelkowanej do ekspresu, a dlaczego woda to większość smaku kawy, w wodzie do kawy.
Krok 3: Filtr wody: zamontuj i aktywuj
Filtr wody montuje się od razu przy wodzie twardszej niż 8–10 °dH: wydłuża cykl odkamieniania dwu-, trzykrotnie, usuwa chlor (smak) i część wapnia (kamień), ale działa tylko wtedy, gdy ekspres wie, że go ma, filtr trzeba aktywować w menu, inaczej licznik odkamieniania biegnie jak bez filtra. Aby zamontować filtr, należy zanurzyć go na minutę w zimnej wodzie (wypuszcza pęcherzyki), ustawić pokrętło daty na miesiąc za dwa miesiące, wcisnąć w gniazdo na dnie zbiornika do oporu, napełnić zbiornik i w menu wybrać „Filtr: włącz / zainstaluj”, ekspres przepuści przez niego pół litra wody na płukanie.
Filtr wymienia się co 2 miesiące lub 50 litrów (ekspres przypomni), a przy miękkiej wodzie i wodzie butelkowanej o niskiej mineralizacji można go pominąć, wtedy w menu zostaje „Filtr: brak”. Filtr nie zwalnia z odkamieniania, tylko je oddala; ekspres z filtrem i ustawieniem „twardość 1” przy twardej wodzie to najkrótsza droga do zakamienionego termobloku, o czym więcej w odkamienianiu ekspresu.
Krok 4: Napełnienie obwodu i płukanie
Nowy ekspres ma pusty obwód wody i przy pierwszym włączeniu sam poprosi o napełnienie: pompa zassie wodę ze zbiornika, wypuści powietrze i przepuści przez wylewkę 100–200 ml, a następnie zrobi cykl płukania, do tego podstawia się miskę lub duży kubek, bo wody jest więcej niż na kawę. Aby napełnić obwód, należy nalać do zbiornika świeżą, zimną wodę (nie gorącą, nie destylowaną, o wodzie destylowanej piszemy w artykule o wodzie butelkowanej), włączyć ekspres, wybrać język, datę i twardość, a potem potwierdzić napełnianie; jeśli pompa pracuje głośno i nic nie leci, zbiornik jest niedociśnięty albo w obwodzie jest powietrze, wtedy powtarza się napełnianie, aż woda popłynie równym strumieniem.
Pierwsze płukanie można powtórzyć dwa–trzy razy z rzędu (funkcja „Płukanie” w menu): woda wypłukuje resztki smaru montażowego, kurz i posmak plastiku z nowych rurek, który przy pierwszej kawie bywa wyczuwalny. Dlaczego pompa i termoblok potrzebują pełnego obwodu i co się dzieje, gdy zbiornik opróżni się w trakcie parzenia, wyjaśniamy w jak działa ekspres automatyczny.
Zobacz też: Jak działa ekspres automatyczny, młynek, zaparzacz, termoblok i pompa krok po kroku | Woda do kawy: dlaczego woda to większość smaku i kamienia
Krok 5: Pierwsze ziarno: jakie i ile wsypać
Do nowego ekspresu wsypuje się 100–150 g średnio palonego, matowego ziarna 7–14 dni po paleniu, porcję na 2–3 dni, nie całe opakowanie, bo pojemnik na ziarno jest przezroczysty i ciepły od bojlera, a ziarno traci w nim aromat kilka razy szybciej niż w zamkniętej torebce. Ciemno palone, błyszczące od oleju ziarno z marketu zakleja nowe żarna i zaparzacz (serwis nazywa to „zaklejeniem” i nie uznaje w gwarancji), kawy smakowe (aromatyzowane) robią to samo, a jasne, gęste palenia specialty są na fabrycznych ustawieniach za kwaśne i wodniste, dlatego na pierwszy tydzień najlepsze jest coś pośrodku.
| Ziarno na start | Dlaczego tak / nie | Co się stanie |
|---|---|---|
| Średnio palone, matowe, 100 % arabica lub blend 80/20 | wybacza fabryczne ustawienia, nie zakleja młynka | dobra kawa od czwartego parzenia |
| Ciemne, oleiste (włoskie blendy, market) | olej na żarnach i w zaparzaczu | po tygodniach młynek zwalnia, zaparzacz się klei |
| Jasno palone specialty | gęste, wymaga drobnego mielenia i maks. temperatury | kwaśna, wodnista kawa na ustawieniach fabrycznych |
| Kawa smakowa (waniliowa, karmelowa) | aromaty w oleju zostają w młynku na zawsze | każda następna kawa smakuje wanilią |
| Kawa mielona wsypana do pojemnika na ziarno | zbija się w młynku, nie spada do zaparzacza | blokada młynka, wizyta w serwisie |
| Ziarno 1–3 dni po paleniu | za dużo CO₂, kanałowanie, pienista crema | nierówne parzenia przez pierwsze dni |
Kawa mielona ma w większości ekspresów osobną klapkę z miarką, jak z niej korzystać i kiedy to ma sens, opisujemy w kawie mielonej w ekspresie automatycznym. Resztę opakowania zamyka się i chowa do szafki, nie do lodówki; zasady są w jak przechowywać kawę.
Krok 6: Pierwsze kawy: dwie do zlewu, czwarta do oceny
Pierwsza kawa z nowego ekspresu jest zawsze słaba i to nie jest wina ekspresu: młynek był pusty, a pierwsze mielenie dopiero wypełnia kanał między żarnami a zaparzaczem, więc do komory trafia połowa dawki, druga kawa jest lepsza, trzecia normalna, a obwód wody przez pierwsze dwie niesie jeszcze resztki z fabryki. Aby ocenić nowy ekspres, należy zrobić trzy espresso z rzędu na ustawieniach fabrycznych, dwa pierwsze wylać, trzecie spróbować z ciekawości, a dopiero czwartą kawę potraktować jako punkt odniesienia, wtedy młynek jest pełny, obwód czysty, a zaparzacz zwilżony.
Pierwszą ocenę robi się na espresso, nie na kawie długiej: espresso pokazuje, czy mielenie i dawka są w porządku, a długa kawa (150–200 ml na jednym mieleniu) jest rozwodniona z definicji i maskuje wszystko. Jeśli espresso leci jak woda w 10 sekund, za grubo (ale młynka jeszcze nie ruszaj, zobacz krok 10); jeśli kapie kroplami, za drobno; jeśli jest w porządku, ale nijakie, za mało kawy lub za niska temperatura, co załatwia krok 7.
Krok 7: Punkt startowy: moc, temperatura, objętość
Punkt startowy dla nowego ekspresu to moc kawy na maksimum lub o jeden stopień niżej, temperatura na wysokiej (nie średniej, fabryczna jest zwykle za niska), espresso 35–40 ml, kawa długa 100–120 ml zamiast fabrycznych 150–180 ml, młynek na ustawieniu fabrycznym. Fabryczne profile są ustawione pod przeciętnego użytkownika i ciemniejsze ziarno: mała dawka, średnia temperatura, dużo wody, czyli pod kawę słabą, ale nigdy gorzką, bo gorycz generuje reklamacje, a wodnistość nie.
Aby ustawić objętość, należy przytrzymać przycisk napoju (w większości modeli 3 sekundy lub do sygnału), poczekać, aż w filiżance będzie tyle, ile chcesz, i nacisnąć ponownie, ekspres zapamiętuje; w modelach z ekranem robi się to w menu profilu napoju. Ekspres podaje objętość w mililitrach z dokładnością ±10 ml, więc pierwsze ustawienie warto sprawdzić kuchenną wagą (1 ml ≈ 1 g). Ustawienia per marka, gdzie w menu, co znaczą ziarenka i stopnie, są w ustawieniach DeLonghi, Philips oraz Siemens i Jura.
Krok 8: System mleczny: pierwsze płukanie
System mleczny w nowym ekspresie przepłukuje się przed pierwszym cappuccino gorącą wodą: karafkę (Philips LatteGo, DeLonghi LatteCrema, Jura) napełnia się wodą zamiast mleka i uruchamia napój mleczny, rurkę (Siemens, Melitta, Nivona) wkłada się do szklanki z wodą i robi to samo, wypłukuje to kurz i posmak nowego plastiku, a przy okazji uczy, gdzie w menu jest funkcja Clean. Od pierwszego dnia obowiązuje zasada: po ostatnim mlecznym napoju danego dnia, płukanie (ekspres zwykle sam proponuje), karafka do lodówki lub do mycia, rurka pod kran.
Mleko na start: świeże, pełne, 3,2 %, prosto z lodówki (4–6 °C), zimne mleko pieni się lepiej, a UHT i roślinne wymagają dopasowania, o którym w tym momencie nie warto myśleć. Jeśli ekspres nie spienia lub pieni słabo już pierwszego dnia, przyczyną jest prawie zawsze niedociśnięta karafka lub rurka, pełną listę przyczyn ma ekspres nie spienia mleka.
Krok 9: Menu: tryb oszczędny, auto-wyłączanie, filiżanki
W menu nowego ekspresu warto na pierwszy tydzień wyłączyć tryb oszczędzania energii (ECO / Energy saving): w tym trybie termoblok jest chłodniejszy między kawami i pierwsza kawa po przerwie ma o kilka stopni niższą temperaturę, a „kawa nie jest gorąca” to najczęstsza skarga na nowy ekspres, która nie ma nic wspólnego z ekspresem. Auto-wyłączanie ustawia się na 30 minut (nie 15, ekspres wyłączający się między dwiema kawami rano irytuje, a każde włączenie to cykl płukania), a przypomnienie o filtrze i odkamienianiu zostawia włączone.
Filiżanki podgrzewa się na tacce na górze ekspresu (jeśli jest) albo przelewa gorącą wodą z wylewki tuż przed kawą: zimna porcelana zabiera 8–10 °C z espresso w pierwszych sekundach, co daje więcej niż jakakolwiek zmiana temperatury w menu. Dlaczego kawa z automatu ma 65–72 °C w filiżance i co jeszcze można z tym zrobić, opisujemy w kawie z ekspresu, która nie jest gorąca.
Przeczytaj również: Ustawienia DeLonghi, mielenie, siła, temperatura i objętość w Magnifica, Dinamica i Eletta | Czyszczenie ekspresu: rutyna codzienna i tygodniowa od pierwszego dnia
Krok 10: Młynek: zostaw go w spokoju na 8–10 kaw
Młynka w nowym ekspresie nie reguluje się przez pierwsze 8–10 kaw: nowe żarna docierają się, pierwsze parzenia są nierówne z powodu pustego kanału, a efekt każdej zmiany jest widoczny dopiero po 2–3 kolejnych mieleniach, kto przestawia młynek po pierwszej słabej kawie, goni własny ogon. Aby wyregulować młynek, należy po 8–10 kawach ocenić espresso i przestawić pokrętło o jeden stopień, wyłącznie podczas pracy młynka (na stojących żarnach pokrętło się blokuje lub uszkadza mechanizm), potem zrobić 2–3 kawy i dopiero wtedy oceniać: drobniej, gdy kawa leci szybko i jest wodnista lub kwaśna, grubiej, gdy kapie i jest gorzka.
Większość automatów ma 5–13 stopni mielenia i sensowny zakres to 2–3 stopnie wokół fabrycznego; najdrobniejsze ustawienia są dla ciemnych, kruchych ziaren i przy średnim paleniu dają kapiący, gorzki strumień oraz komunikat „zbyt drobne mielenie”. Co znaczą komunikaty, które nowy ekspres wyświetla w pierwszym tygodniu (opróżnij obwód, zbyt drobne mielenie, włóż zaparzacz), rozszyfrowujemy na przykładzie DeLonghi w komunikatach i symbolach DeLonghi.
Trzy błędy pierwszego tygodnia, które serwis widzi najczęściej
Trzy błędy, z którymi nowe ekspresy trafiają do serwisu w pierwszym miesiącu, to kawa mielona wsypana do pojemnika na ziarno (zbija się w młynku i blokuje go), oleiste, ciemno palone lub aromatyzowane ziarno (zakleja żarna i zaparzacz w kilka tygodni) oraz zaparzacz umyty płynem do naczyń, w zmywarce lub octem (smar z prowadnic znika, uszczelki puchną, zaparzacz się zacina), a czwarty, cichy, to ignorowanie komunikatów: „odkamień” odkładane z dwóch dni na dwa miesiące.
- Mielona do pojemnika na ziarno. Młynek nie ma jak jej podać do zaparzacza; kawa zbija się między żarnami w wilgotną masę. Mielona idzie tylko do osobnej klapki, jedna miarka na raz.
- Oleiste ziarno. Błyszcząca powierzchnia to olej wyciśnięty przez ciemne palenie; osiada na żarnach, w kanale i na sitku zaparzacza. Po miesiącu młynek mieli wolniej i nierówno, po trzech, zaparzacz się klei. Matowe ziarno rozwiązuje problem u źródła.
- Zaparzacz z płynem lub w zmywarce. Zaparzacz płucze się wyłącznie letnią wodą pod kranem, raz w tygodniu, i suszy przed włożeniem; smar na prowadnicach uzupełnia się co kilka miesięcy smarem spożywczym z zestawu lub z serwisu. Detergent i wysoka temperatura zmywarki niszczą uszczelki.
Rutyna od pierwszego dnia: codziennie, co tydzień, na komunikat
Rutyna nowego ekspresu jest krótka i zaczyna się pierwszego dnia: codziennie świeża woda, opróżnienie fusów i tacki oraz płukanie systemu mlecznego; raz w tygodniu zaparzacz pod kran i przetarcie pojemnika na ziarno; na komunikat, odkamienianie i wymiana filtra, bez odkładania, „nie ma dobrej kawy z brudnego ekspresu” to zdanie, które powtarza każdy serwis.
| Kiedy | Co | Ile czasu |
|---|---|---|
| Codziennie | świeża woda w zbiorniku, fusy i tacka do zlewu, płukanie systemu mlecznego po ostatnim mleku | 2 min |
| Co tydzień | zaparzacz wyjąć, opłukać letnią wodą, osuszyć; przetrzeć pojemnik na ziarno suchą ściereczką; umyć karafkę | 5 min |
| Co 2 miesiące | wymiana filtra wody (ekspres przypomina) | 2 min |
| Co 200–300 kaw | tabletka czyszcząca do zaparzacza (program w menu) | 15 min |
| Na komunikat | odkamienianie odkamieniaczem producenta lub kwasu cytrynowego wg instrukcji, nigdy octem | 30 min |
| Raz na kwartał | smarowanie prowadnic zaparzacza, przedmuchanie młynka | 10 min |
Pełną rutynę z fotografiami krok po kroku ma czyszczenie ekspresu, a co wolno zastąpić tańszym zamiennikiem, a czego nie, tabletki czyszczące i odkamieniacz: zamienniki. Jeśli mimo rutyny kawa smakuje dziwnie już w drugim tygodniu, przyczyny szuka się w dziwnym smaku kawy z ekspresu.
Jaka kawa na pierwszy tydzień z nowym ekspresem
Na pierwszy tydzień z nowym ekspresem wybiera się kawę średnio paloną, matową, o czekoladowo-orzechowym profilu i niskiej kwasowości, 7–14 dni po paleniu, taką, która dobrze smakuje na fabrycznych ustawieniach i nie wymaga ruszania młynka, zanim ekspres się dotrze, a dopiero po dwóch tygodniach, gdy ustawienia są opanowane, sięga się po jasne, owocowe kawy, które nagradzają precyzję.
Trzy kawy na docieranie ekspresu, matowe, średnio palone, wybaczające ustawienia fabryczne
Mądra Sowa (Brazylia Cerrado, 100 % arabica, natural, medium): karmel, pistacja, słodka pomarańcza, kwasowość 4/10, najłagodniejszy start, dobry na czarno i z mlekiem. Dostojny Łoś (Brazylia Cerrado, 100 % arabica, natural, medium): karmel, miód, orzechy laskowe, pełniejsze body, dla tych, którzy piją głównie espresso. Szykowny Borsuk (Brazylia Minas Gerais, 100 % arabica, natural, medium): czekolada mleczna, wiśnie, orzech laskowy, odrobinę więcej owocu, nadal bez kwasowości, która karze za fabryczne ustawienia.
Kawa do nowego ekspresu
Brazylia Cerrado, 100 % arabica, natural, medium, karmel, pistacja i słodka pomarańcza, kwasowość 4/10, SCA 84. Matowe ziarno, które nie zakleja nowych żarn, i profil, który smakuje na fabrycznych ustawieniach, kawa na docieranie ekspresu, zanim zaczniesz kręcić młynkiem.
Najczęstsze pytania o pierwsze uruchomienie ekspresu
Jak uruchomić nowy ekspres po raz pierwszy? Blokady i folie, zaparzacz na miejscu, twardość wody w menu, filtr zamontowany i aktywowany, napełnienie obwodu i płukanie, 100–150 g ziarna, dwie pierwsze kawy do zlewu. 15–20 minut.
Dlaczego pierwsza kawa jest słaba? Pusty młynek podaje połowę dawki, a obwód niesie resztki z fabryki. Oceniaj od czwartej kawy.
Jaka kawa na start? Średnio palona, matowa, czekoladowo-orzechowa, 7–14 dni po paleniu. Nie oleista, nie smakowa, nie mielona do pojemnika na ziarno.
Czy trzeba ustawić twardość wody? Tak, przed pierwszą kawą, od tego zależy, jak często ekspres poprosi o odkamienianie.
Czy filtr jest potrzebny? Przy wodzie powyżej 8–10 °dH, tak, i trzeba go aktywować w menu. Przy miękkiej wodzie można pominąć.
Kiedy regulować młynek? Po 8–10 kawach, o jeden stopień, podczas pracy młynka; ocena po 2–3 kolejnych kawach.
Zobacz też
- Jak działa ekspres automatyczny, co robi młynek, zaparzacz, termoblok i pompa
- Woda do kawy, dlaczego twardość i mineralizacja to większość smaku
- Jaka woda butelkowana do ekspresu, ranking wód po mineralizacji
- Ustawienia DeLonghi: mielenie, siła, temperatura, objętość
- Ustawienia Philips, 2200, 3200, 5400 LatteGo
- Ustawienia Siemens i Jura, EQ i seria E/S
- Czyszczenie ekspresu: rutyna codzienna, tygodniowa i miesięczna
- Odkamienianie ekspresu: czym, jak często i co się dzieje, gdy nie
- Kawa mielona w ekspresie automatycznym, klapka na mieloną i kiedy ma sens
- Jak przechowywać kawę, pojemnik ekspresu to nie miejsce na całe opakowanie
- Komunikaty i symbole DeLonghi, co ekspres mówi w pierwszym tygodniu
- Dziwny smak kawy z ekspresu, plastik, chlor, stęchlizna i skąd się biorą
Masz pytania? Napisz: bok@craftbe.pl
Bibliografia (4)
- [1] Whole Latte Love, 5 Things New Super Automatic Espresso Machine Owners Should Know
- [2] Seattle Coffee Gear, 5 Maintenance Tips for Your Superautomatic Espresso Machine
- [3] Pani AGD, Siemens EQ.3 i De'Longhi Magnifica Evo: pierwsze uruchomienie i obsługa
- [4] Coffeeness, Setting up fully automatic coffee machines
Współzałożycielka CRAFTBE
Współzałożycielka CRAFTBE, pisze poradniki dla osób z ekspresem automatycznym.
Polecana kawa do tego tematu
Karmel, pistacja i słodka pomarańcza przy niskiej kwasowości.
Karmel, miód i orzechy laskowe przy niskiej kwasowości.
