Jak ustawić młynek w ekspresie automatycznym?
Młynek w ekspresie automatycznym ustawia się w trzech ruchach: zaczynasz od ustawienia fabrycznego lub jeden stopień drobniej, robisz trzy espresso na maksymalnej sile i patrzysz na strumień (równy, ciemny, 20–30 sekund = dobrze; jasny i szybki = za grubo; kapiący = za drobno), a potem przestawiasz pokrętło o jeden stopień, wyłącznie podczas pracy młynka, i oceniasz po kolejnych 2–3 kawach. Skale różnią się między markami (DeLonghi 13 stopni, Philips 12, Jura 6, Siemens 5–7), więc żaden numer z internetu nie jest „tym właściwym”; właściwy jest ten, przy którym strumień i smak się zgadzają, a na większości automatów leży na środku skali lub 1–2 stopnie drobniej.
Ten poradnik jest wspólny dla wszystkich marek: mechanika młynka i metoda regulacji są te same, różnią się skale i miejsce pokrętła. Szczegółowe ustawienia napojów, siły i temperatury dla konkretnych modeli są w ustawieniach DeLonghi, ustawieniach Philips, ustawieniach Siemens i Jura oraz ustawieniach Jura; jak zbudowany jest młynek i dlaczego nie ubija kawy, w jak działa ekspres automatyczny.
Wskazówka: Zanim ruszysz pokrętło, zrób zdjęcie jego pozycji. Po tygodniu eksperymentów łatwo zapomnieć, gdzie było fabryczne ustawienie, a to jedyny punkt odniesienia, do którego zawsze można wrócić.
Gdzie jest pokrętło i jak działa skala: mniejsza liczba to drobniej
Pokrętło mielenia jest w pojemniku na ziarno (DeLonghi, Philips, Krups, Melitta, Nivona), pod klapką pojemnika lub z boku (Siemens, Jura), a w droższych modelach zastępuje je ustawienie na ekranie (Jura Z10, DeLonghi Rivelia, Siemens EQ.900), i we wszystkich mechanicznych działa tak samo: mniejsza liczba to mniejszy odstęp między żarnami, czyli drobniejsze mielenie i wolniejszy przepływ, większa liczba to grubiej i szybciej. Skala nie ma jednostki: to numer pozycji, nie mikrometry, i „5” w jednej marce nie odpowiada „5” w innej.
| Marka | Gdzie pokrętło | Skala | Fabryczne | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| DeLonghi (Magnifica, Dinamica, Eletta, PrimaDonna) | w pojemniku na ziarno | 1–13 | 7 | stalowe żarna; Rivelia i nowsze, z ekranu |
| Philips / Saeco (2200–5500 LatteGo, Xelsis) | w pojemniku na ziarno | 1–12 | 6–7 | ceramiczne żarna, mieli drobniej niż DeLonghi przy tym samym numerze |
| Siemens EQ.300 / EQ.500 / EQ.6 | z boku pojemnika lub pod klapką | 1–5 | 3 | tylko 5 stopni: każdy zmienia dużo |
| Siemens EQ.700 / EQ.9 / EQ.900 | pod klapką lub z ekranu | 1–7 | 4 | ceramiczne żarna |
| Jura ENA, E6, E8, S8 | z boku, pokrętło z symbolami ziaren | 1–6 | 3–4 | stalowe żarna; Z10: elektronicznie per napój |
| Krups (Intuition, Evidence, Essential) | w pojemniku na ziarno | 3–5 pozycji | środek | mały zakres, ostrożnie |
| Melitta (Solo, Purista, Barista) | w pojemniku na ziarno | 1–5 | 3 | stalowe żarna |
| Nivona | w pojemniku na ziarno | 1–5 lub 1–7 | 3 | stalowe żarna |
Ceramiczne żarna (Philips, Siemens) mielą trochę drobniej i są bardziej kruche, stalowe (DeLonghi, Jura, Melitta, Nivona) głośniejsze i odporniejsze, ale zasada regulacji jest ta sama; różni je tylko to, że ceramikę łatwiej wykruszyć zmianą na stojącym młynku. Jak zbudowane są oba typy żaren, i jak sobie radzą z olejem, opisujemy w mieleniu kawy.
Dlaczego tylko przy pracującym młynku i o jeden stopień
Pokrętło przestawia się wyłącznie podczas pracy młynka, bo między żarnami zawsze zostaje ziarno: zmiana odstępu na stojącym młynku klinuje je, może wykruszyć krawędź żaren (ceramika w Philipsie i Siemensie jest na to szczególnie wrażliwa) albo zablokować mechanizm pokrętła, producenci wprost wyłączają takie uszkodzenie z gwarancji; podczas mielenia żarna są w ruchu, ziarno przesuwa się swobodnie i odstęp zmienia się bez oporu. Praktycznie: uruchom espresso, poczekaj, aż młynek zacznie mielić (2–3 sekundy szumu), i wtedy przekręć.
Drugi warunek to jeden stopień naraz i ocena po 2–3 kawach. W kanale między młynkiem a zaparzaczem zostaje porcja z poprzedniego ustawienia, więc pierwsza kawa po zmianie jest jeszcze „stara”, druga mieszana, dopiero trzecia, nowa; kto ocenia po pierwszej i przestawia dalej, ucieka własnemu ustawieniu i po tygodniu jest cztery stopnie za daleko. Skok o 3–4 stopnie naraz jest sensowny tylko w jedną stronę: gdy ekspres kapie i pokazuje błąd, przestawia się od razu o 2 stopnie grubiej, żeby odblokować zaparzacz.
Jak czytać strumień i smak: trzy obrazy
Strumień espresso jest lepszym miernikiem niż smak, bo widać go od razu i nie zależy od tego, czy ktoś lubi kwasowość: przy dobrym mieleniu 35–40 ml na maksymalnej sile leci równym, ciemnobrązowym strumieniem „mysim ogonkiem” przez 20–30 sekund, z cremą koloru orzecha; za grubo, strumień jasny, gruby, kończy w 10–15 sekund, crema blada i cienka, kawa wodnista i kwaśna; za drobno, strumień kapie, przerywa, trwa ponad 40 sekund, crema ciemna z plamami, kawa gorzka, cierpka, a często jednocześnie wodnista (kanałowanie).
| Co widzisz | Co smakujesz | Diagnoza | Co zrobić |
|---|---|---|---|
| Jasny, gruby strumień, 10–15 s, cienka crema | wodnista, kwaśna, „słaba” | za grubo | 1 stopień drobniej |
| Równy ciemny strumień, 20–30 s, crema orzechowa | słodka, pełna, wyrazista | dobrze | zostaw; dociągaj objętością (±5 ml) |
| Cienki strumień, 30–40 s, ciemna crema | gorzka, ciężka | trochę za drobno | 1 stopień grubiej |
| Kapanie, przerwy, > 40 s, plamista crema | gorzka i wodnista naraz, cierpka | za drobno, kanałowanie | 2 stopnie grubiej |
| Ekspres przerywa, komunikat „zbyt drobne mielenie” | — | zdecydowanie za drobno lub za duża dawka | 2 stopnie grubiej lub siła o jeden niżej |
| Mało kawy w filiżance mimo ustawionej objętości | — | za drobno albo kamień/zaklejony zaparzacz | grubiej; jeśli nie pomaga — ekspres robi mało kawy |
Dwa wyjątki od czytania strumienia: świeżo palone ziarno (do 5 dni po paleniu) daje pienisty, nierówny strumień z powodu CO₂ i wygląda „za drobno”, choć nie jest, poczekaj tydzień; oleiste, ciemne ziarno leci wolno i ciemno przy każdym ustawieniu, bo klei młynek i zaparzacz. Smaki „wodnista” i „gorzka” mają też inne przyczyny niż mielenie, diagnoza krok po kroku jest w kawie wodnistej i kawie za gorzkiej.
Zobacz też: Kawa wodnista, gdy grubsze mielenie nie jest jedyną przyczyną | Kawa za gorzka: gorycz z mielenia, z temperatury i z ziarna
Ustawienia startowe per marka i ziarno: tabela
Punkt startowy zależy od marki (skala) i od ziarna (palenie): dla średnio palonej, matowej kawy zaczyna się jeden stopień drobniej od fabrycznego, dla jasnej specialty dwa drobniej, dla ciemnej, fabrycznie lub grubiej; poniżej trzeciego stopnia od najdrobniejszego nie schodzi się nigdy, bo automat nie ubija kawy i drobne mielenie przy pełnej dawce kanałuje.
| Ekspres (skala) | Ciemne palenie | Średnie palenie (Brazylia, blendy) | Jasne palenie (Etiopia, specialty) | Nie schodź poniżej |
|---|---|---|---|---|
| DeLonghi 1–13 | 7–8 | 5–6 | 4 | 3 |
| Philips / Saeco 1–12 | 7–8 | 5–6 | 4–5 | 3 |
| Siemens EQ.500 1–5 | 4 | 3 | 2–3 | 2 |
| Siemens EQ.9 / EQ.900 1–7 | 5 | 3–4 | 3 | 2 |
| Jura ENA / E8 / S8 1–6 | 4–5 | 3–4 | 3 | 2 |
| Krups 3–5 pozycji | najgrubsza | środek | środek lub 1 drobniej | najdrobniejszej |
| Melitta / Nivona 1–5 | 4 | 3 | 2–3 | 2 |
Aby przejść z ciemnego ziarna na jasne, należy przestawić młynek o 1–2 stopnie drobniej, podnieść temperaturę na maksymalną i zmniejszyć objętość espresso do 30–35 ml, jasne, gęste ziarno specialty jest twardsze i wolniej oddaje smak, więc na ustawieniu dla ciemnej kawy wychodzi kwaśne i wodniste; w drugą stronę ciemna kawa na „jasnym” mieleniu kapie i jest gorzka. Ziarno, które nie wymaga tej gimnastyki i dobrze wypada na ustawieniach fabrycznych, to średnio palona, matowa Brazylia, dlatego od niej zaczyna się każde docieranie ekspresu, o czym więcej w pierwszym uruchomieniu ekspresu.
Mielenie a siła, objętość i temperatura: co czym regulować
Mielenie nie jest jedynym pokrętłem i nie powinno być pierwszym: siła (dawka ziarna) decyduje, ile kawy trafia do zaparzacza, objętość, o proporcji kawy do wody, temperatura, o tym, ile smaku woda wyciągnie; mielenie tylko o tempie, w jakim to zrobi, dlatego zanim przestawisz młynek, ustaw siłę na maksimum, espresso na 35–40 ml i temperaturę na wysoką, a młynek zostaw na koniec.
- Kawa słaba, ale nie kwaśna → za mała dawka lub za dużo wody: siła wyżej, objętość niżej. Młynek bez zmian.
- Kawa kwaśna i wodnista, strumień szybki → za grubo: młynek o jeden drobniej.
- Kawa gorzka, strumień wolny → za drobno lub za wysoka temperatura: młynek o jeden grubiej, potem temperatura.
- Kawa „w porządku, ale nijaka” → objętość: zmniejszaj espresso po 5 ml, aż pojawi się słodycz i pełnia; przy pierwszej goryczy cofnij 5 ml.
- Kawa długa wodnista → nie ruszaj młynka: 200 ml przez jedną dawkę zawsze będzie wodniste; zrób espresso plus wodę.
Zmiana mielenia o jeden stopień zmienia smak wyraźniej niż zmiana siły o jeden stopień, a najmniej precyzyjnym narzędziem jest temperatura (2–3 poziomy); dlatego kolejność strojenia to: siła → objętość → mielenie → temperatura. Pełną metodę dociągania smaku objętością (po 5 ml) i pomiar dawki, żeby wiedzieć, ile kawy naprawdę mieli automat, opisujemy w ustawieniach DeLonghi, działa w każdej marce.
Przeczytaj również: Czyszczenie młynka w ekspresie, gdy pokrętło „nic nie zmienia”, film oleju na żarnach zjadł odstęp | Mielenie kawy: żarna stożkowe i płaskie, stal i ceramika, mielenie do każdej metody
Kiedy młynek „nie działa”: brud, zużycie, ziarno
Jeśli zmiana mielenia o 2–3 stopnie nie zmienia niczego w strumieniu ani smaku, przyczyną nie jest ustawienie, tylko jedno z trzech: film oleju na żarnach (brudny młynek mieli drobniej, niż pokazuje pokrętło, i tłumi różnice między stopniami), zużyte żarna (po 250–500 kg kawy, czyli 5–10 latach, mielą nierówno i pylą) albo ziarno, oleiste, ciemne, które klei młynek, lub bardzo świeże, które pieni się w zaparzaczu. Aby to rozróżnić, należy najpierw wyczyścić młynek granulatem i zrobić 3 kawy: jeśli ustawienie wróciło do normy, to był brud; jeśli nie, a kawa pyli i mielenie jest głośne, żarna; jeśli problem pojawił się z nową paczką, ziarno.
Trzy sytuacje, w których ludzie kręcą młynkiem, choć problem jest gdzie indziej:
- Ekspres robi mało kawy, najczęściej kamień w termobloku lub zaklejony zaparzacz, nie mielenie; grubsze mielenie tylko rozwadnia. Diagnoza w ekspresie, który robi mało kawy.
- Kawa smakuje „staro” mimo świeżej paczki, zjełczały olej w młynku; granulat, nie pokrętło. Procedura w czyszczeniu młynka.
- Po zmianie kawy na inną wszystko się rozjechało, to normalne: inne palenie, inna gęstość; wróć do punktu startowego dla nowego ziarna z tabeli wyżej i ustaw od nowa, po jednym stopniu.
Ziarno, na którym ustawia się młynek
Do ustawiania młynka najlepsze jest ziarno średnio palone, matowe, o czekoladowo-orzechowym profilu: smakuje na ustawieniu fabrycznym, pokazuje wyraźną różnicę na każdym stopniu (a nie kwasowy szok przy jednym i gorycz przy drugim) i nie klei żaren, więc to, co ustawisz w tygodniu, zostaje na miesiące, jasną Etiopię i ciemny włoski blend zostaw na czas, gdy ekspres jest już dostrojony.
Dwie kawy do dostrojenia młynka i jedna, którą sprawdzisz, czy się udało
Dostojny Łoś (Brazylia Cerrado, 100 % arabica, natural, medium): karmel, miód, orzechy laskowe, ziarno, na którym ustawia się młynek: dobre na fabrycznym, wyraźnie lepsze o stopień drobniej, wybaczające pomyłkę o dwa. Mądra Sowa (Brazylia Cerrado, 100 % arabica, natural, medium): karmel, pistacja, słodka pomarańcza, to samo zadanie, o stopień łagodniej. Poranny Słowik (Etiopia Yirgacheffe, washed, średnie palenie): czarna herbata, miód, kakao, test dla dostrojonego ekspresu: o 1–2 stopnie drobniej, maksymalna temperatura, 30 ml, i słychać, po co była cała regulacja.
Kawa do ustawienia młynka
Dostojny Łoś
BestsellerBrazylia Cerrado, 100 % arabica, natural, medium, karmel, miód i orzechy laskowe, kwasowość 4/10, SCA 84. Matowe, średnio palone ziarno, na którym widać każdy stopień pokrętła bez kwasowego szoku i bez zaklejonego młynka: to na nim dostraja się nowy ekspres, zanim sięgnie się po jaśniejsze kawy.
Najczęstsze pytania o ustawienie młynka
Jak ustawić młynek w automacie? Fabryczne lub jeden drobniej, 3 espresso na maksymalnej sile, strumień 20–30 s; korekta o jeden stopień, tylko przy mielącym młynku, ocena po 2–3 kawach.
DeLonghi? Skala 1–13 w pojemniku na ziarno, fabrycznie 7; średnie ziarno 5–6, jasne 4, nie poniżej 3.
Philips LatteGo? Skala 1–12, fabrycznie 6–7; mieli drobniej niż DeLonghi: średnie 5–6, jasne 4–5, nie poniżej 3.
Jaki stopień jest najlepszy? Ten, przy którym 35 ml espresso leci równo 20–30 s, zwykle środek skali lub 1–2 drobniej; skale marek nie są porównywalne.
Dlaczego tylko przy pracującym młynku? Na stojącym młynku ziarno klinuje żarna i wykrusza je; gwarancja tego nie obejmuje.
Żeby kawa była mocna? Siłą i objętością, nie młynkiem; na kofeinę, ziarno z robustą.
Zobacz też
- Ustawienia DeLonghi, Magnifica, Dinamica, Eletta: mielenie, siła, temperatura, objętość
- Ustawienia Philips, LatteGo 2200–5500, 12 poziomów, ceramiczne żarna
- Ustawienia Siemens i Jura, pięć stopni Siemensa, sześć Jury
- Ustawienia Jura, ENA, E8, Z10, P.E.P. i skala siły 1–10
- Mielenie kawy: żarna, młynki i mielenie do każdej metody
- Jak działa ekspres automatyczny, dlaczego automat nie ubija kawy i co z tego wynika
- Czyszczenie młynka w ekspresie, gdy pokrętło przestało działać
- Kawa wodnista i kawa za gorzka, dwa smaki, które każą kręcić młynkiem, choć nie zawsze słusznie
- Ekspres robi mało kawy, kamień, zaparzacz i mielenie
- Pierwsze uruchomienie ekspresu, młynek zostaje w spokoju na 8–10 kaw
Masz pytania? Napisz: bok@craftbe.pl
Bibliografia (4)
- [1] James Hoffmann, How To Dial In A Bean To Cup Machine (Like A Nerd)
- [2] Coffeeness, Correctly adjusting the grind setting with a fully automatic coffee machine
- [3] Whole Latte Love, Coffee Bean Selection and Grind Settings for Bean to Cup Machines
- [4] Seattle Coffee Gear, How to Dial in a Superautomatic
Współzałożycielka CRAFTBE
Współzałożycielka CRAFTBE, pisze poradniki dla osób z ekspresem automatycznym.
Polecana kawa do tego tematu
Karmel, pistacja i słodka pomarańcza przy niskiej kwasowości.
Czarna herbata, miód i kakao przy niskiej kwasowości.
